كلمهء 1 - قال أمير المؤمنين عليه السّلام : لا تبيعوا الآخرة بالدنيا و لا تستبدلوا البقاء بالفناء « 1 » . ترجمه : فرمود : عالم آخرت را به دنيا نفروشيد و سراى بقا را به دار فناء مبدّل نكنيد . شرح : يعنى هركه زائد بر ضرورت و از مقدار حاجت آن هم از طريق حلال مال دنيا را جمع آرد و از راه حرام تحصيل مال و جاه كند و با حرص و آز و طمع و با هرجنايت و خيانت و كار ناشايست در طلب مال و مقام بر آيد در حقيقت آخرت را فروخته تا به دنيا رسيده است و عالم بقا و سراى ابدى بهشت و لذّات بىپايان آخرت را از جهل و سفاهت به خانه چند روزه دنيا تبديل كرده است . كلمهء 2 - قال أمير المؤمنين عليه السّلام : حدّ الحكمة الإعراض عن دار الفناء و التّولّه بدار البقاء « 2 » .

--> ( 1 ) . غرر و درر آمدى ، ط نجف ، ص 337 ، س 12 ؛ و ط صيدا ، ص 250 ، س 23 ؛ و شرح آقا جمال ، ط 1 ، ج 6 ، ص 303 ، ش 10335 . در اين مصادر ياد شده و همچنين در نسخه خطى غرر و درر ، جملهء دوم روايت بدين صورت نقل شده است : « و لا تستبدلوا الفناء بالبقاء » و آقا جمال اين كلمه را بدين گونه ترجمه كرده است : « مفروشيد آخرت را به دنيا ، و فرا مگيريد فناء را عوض بقاء » و لكن عبارت روايت در اين مصادر تحريف شده است و همان مختار استاد الهى قدّس سرّه صوابست ، فتدبّر . ( 2 ) . غرر و درر آمدى ، ط نجف ، ص 169 ، س 7 ؛ و ط صيدا ، ص 122 ، س 15 ؛ و شرح آقا جمال خوانسارى ، ط 1 ، ج 3 ، ص 404 ، ش 4900 . تبصره : مراد از حكمت در اين كلمه كامل ، حكمت عملى است ، چنان كه به عبارت ديگر فرموده‌اند : « الفلسفة هى التشبّه بأفعال اللّه تعالى به قدر طاقة الانسان » . و در تعريف حكمت نظرى فرموده‌اند : « الحكمة هى العلم بأحوال اعيان الموجودات على ما هى عليه فى نفس الأمر به قدر الطاقة البشرية » و هريك از حكمت نظرى و عملى را به وجوه گوناگون ديگر نيز تعريف فرموده‌اند . به تعليقات اين كمترين بر « اللئالى المنتظمة » متألّه سبزوارى ( ط 1 ، ص 36 ) و بر اسفار صدر المتالهين ، ص 27 ، ج 1 ، ط 1 ، رجوع شود .